"หมอครับ ผมไม่ได้ปวดหัว แต่ทำไมหมอบอกว่าเป็นไมเกรน?"
นี่เป็นคำถามที่ผู้ป่วยหลายคนแปลกใจเมื่อได้รับการวินิจฉัยว่าเป็น Vestibular Migraine หรือ ไมเกรนชนิดเวียนศีรษะ เพราะในความเข้าใจของคนส่วนใหญ่ ไมเกรนคืออาการปวดศีรษะข้างเดียว ปวดตุบ ๆ และคลื่นไส้อาเจียน
แต่ความจริงแล้ว ไมเกรนไม่ได้แสดงออกด้วยอาการปวดศีรษะเพียงอย่างเดียว ผู้ป่วยบางคนมีอาการเด่นเป็นบ้านหมุน เวียนศีรษะ หรือรู้สึกโคลงเคลง โดยอาจไม่มีอาการปวดศีรษะเลยก็ได้ ทำให้หลายคนได้รับการวินิจฉัยผิดว่าเป็นโรคน้ำในหูไม่เท่ากัน โรคหินปูนในหูชั้นในหลุด หรือเวียนศีรษะจากสาเหตุอื่น
💡 พบบ่อยกว่าที่คิด
ปัจจุบัน Vestibular Migraine ถือเป็นหนึ่งในสาเหตุที่พบบ่อยของอาการเวียนศีรษะที่เกิดซ้ำเป็น ๆ หาย ๆ โดยเฉพาะในวัยทำงาน และพบได้บ่อยกว่าที่หลายคนคิด
Vestibular Migraine คืออะไร?
ภาพประกอบ: ระบบการทรงตัวและกลไกการเกิด Vestibular Migraine
Vestibular Migraine คือโรคไมเกรนชนิดหนึ่งที่ส่งผลต่อระบบการทรงตัว ทำให้เกิดอาการเวียนศีรษะ บ้านหมุน หรือเสียการทรงตัวเป็นอาการเด่น แม้กลไกของโรคจะยังไม่เป็นที่เข้าใจทั้งหมด แต่เชื่อว่าเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของการทำงานของสมองส่วนที่ประมวลผลการทรงตัว รวมถึงการเปลี่ยนแปลงของสารสื่อประสาทที่เกี่ยวข้องกับโรคไมเกรน
อาการอาจเกิดขึ้นพร้อมกับอาการปวดศีรษะ เกิดก่อนหรือหลังอาการปวดศีรษะ หรือบางครั้งเกิดขึ้นเพียงลำพังโดยไม่มีอาการปวดศีรษะเลย
ทำไมเรียกว่า "ไมเกรน" ทั้งที่ไม่ได้ปวดศีรษะ?
หลายคนสงสัยว่า หากไม่มีอาการปวดศีรษะ แล้วเหตุใดแพทย์จึงวินิจฉัยว่าเป็นไมเกรน คำตอบคือ ไมเกรนเป็นโรคของสมอง ไม่ใช่โรคที่มีเพียงอาการปวดศีรษะ
ในอดีต แพทย์มักจดจำไมเกรนจากอาการปวดศีรษะเพียงอย่างเดียว แต่ปัจจุบันเราทราบแล้วว่า โรคไมเกรนสามารถรบกวนการทำงานของสมองได้หลายส่วน ไม่ว่าจะเป็นบริเวณที่เกี่ยวข้องกับการมองเห็น การรับความรู้สึก การได้ยิน หรือแม้แต่ระบบการทรงตัว
ในผู้ป่วย Vestibular Migraine ความผิดปกติจะเกิดเด่นที่บริเวณสมองและเครือข่ายประสาทที่ทำหน้าที่ควบคุมการทรงตัว ทำให้สมองประมวลผลข้อมูลจากหูชั้นใน ดวงตา และระบบการทรงตัวได้ไม่ปกติ จึงเกิดอาการเวียนศีรษะหรือบ้านหมุน แม้จะไม่มีอาการปวดศีรษะก็ตาม
💡 เวียนศีรษะก็เป็น "อาการของไมเกรน" ได้
งานวิจัยในปัจจุบันพบว่า สมองของผู้ป่วยไมเกรนมีความไวต่อสิ่งกระตุ้นมากกว่าปกติ และเครือข่ายประสาทที่ควบคุมการทรงตัวสามารถถูกรบกวนได้เช่นเดียวกับเครือข่ายที่ทำให้เกิดอาการปวดศีรษะ กล่าวอีกนัยหนึ่ง อาการเวียนศีรษะในโรคนี้ถือเป็น "อาการของไมเกรน" เช่นเดียวกับที่ผู้ป่วยบางรายมีอาการเห็นแสงวูบวาบหรือชาปลายมือ โดยไม่จำเป็นต้องมีอาการปวดศีรษะร่วมทุกครั้ง
อาการเป็นอย่างไร?
ผู้ป่วยแต่ละคนอาจมีอาการแตกต่างกัน แต่ลักษณะที่พบได้บ่อย ได้แก่
- เวียนศีรษะหรือบ้านหมุนเป็นครั้ง ๆ
- รู้สึกโคลงเคลงเหมือนเดินบนเรือ
- เสียการทรงตัว
- ไวต่อการเคลื่อนไหว เช่น เวลานั่งรถ ขึ้นลิฟต์ หรือเดินในห้างสรรพสินค้า
- คลื่นไส้หรืออาเจียน
- อาจมีอาการปวดศีรษะแบบไมเกรนร่วมด้วย
หลายคนมีอาการไวต่อแสง ไวต่อเสียง หรือไวต่อกลิ่นในช่วงที่มีอาการ ซึ่งเป็นลักษณะที่พบได้บ่อยในโรคไมเกรน อาการเวียนศีรษะอาจเป็นนานตั้งแต่ไม่กี่นาทีไปจนถึงหลายชั่วโมง และในบางรายอาจยาวนานเป็นวัน
ไม่ปวดศีรษะ ก็เป็นไมเกรนได้
สิ่งที่ทำให้โรคนี้วินิจฉัยได้ยากคือ ผู้ป่วยจำนวนไม่น้อยไม่มีอาการปวดศีรษะในช่วงที่เวียนศีรษะ บางคนเคยเป็นไมเกรนเมื่ออายุน้อย แต่เมื่ออายุมากขึ้น อาการปวดศีรษะกลับลดลง ขณะที่อาการเวียนศีรษะกลับกลายเป็นอาการเด่นแทน
ดังนั้น การไม่มีอาการปวดศีรษะ ไม่ได้แปลว่าจะไม่ใช่ไมเกรนเสมอไป
อะไรเป็นตัวกระตุ้น?
ผู้ป่วยแต่ละคนอาจมีสิ่งกระตุ้นที่แตกต่างกัน แต่ปัจจัยที่พบได้บ่อย ได้แก่
- นอนดึกหรือพักผ่อนไม่เพียงพอ
- ความเครียด
- อดอาหาร หรือรับประทานอาหารไม่เป็นเวลา
- การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนในผู้หญิง
- เครื่องดื่มแอลกอฮอล์
- คาเฟอีนมากเกินไป หรือการหยุดคาเฟอีนกะทันหัน
- อาหารบางชนิด เช่น ชีสบ่ม ไส้กรอก หรือผงชูรส ในผู้ป่วยบางราย
การสังเกตว่าอะไรเป็นตัวกระตุ้นของตนเอง จะช่วยลดโอกาสการเกิดอาการในอนาคตได้
แพทย์วินิจฉัยโรคนี้อย่างไร?
Vestibular Migraine ไม่มีการตรวจเลือดหรือการตรวจเอกซเรย์ที่สามารถยืนยันโรคได้โดยตรง การวินิจฉัยอาศัยการซักประวัติอย่างละเอียด โดยพิจารณาลักษณะอาการเวียนศีรษะ ประวัติการเป็นไมเกรน อาการร่วม และการตัดสาเหตุอื่นออก
ในบางราย แพทย์อาจส่งตรวจการได้ยิน การตรวจการทรงตัว หรือ MRI เพื่อแยกโรคอื่นที่อาจมีอาการคล้ายกัน เช่น โรคน้ำในหูไม่เท่ากัน โรคหินปูนในหูชั้นในหลุด หรือโรคหลอดเลือดสมอง
⚠️ อย่าวินิจฉัยตัวเอง
เนื่องจากโรคนี้มีอาการคาบเกี่ยวกับโรคหูหลายชนิด รวมถึงโรคหลอดเลือดสมองบางรูปแบบ การวินิจฉัยที่แม่นยำจึงต้องอาศัยการตรวจโดยแพทย์ การรักษาที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับการวินิจฉัยที่ถูกต้อง
การรักษา
การรักษาแบ่งออกเป็น 2 ส่วน คือ การรักษาเมื่อมีอาการ และการป้องกันไม่ให้อาการกำเริบ
1
การรักษาเมื่อมีอาการเฉียบพลัน
แพทย์อาจให้ยาเพื่อลดอาการเวียนศีรษะ คลื่นไส้ หรือยาแก้ปวดไมเกรนตามความเหมาะสม
หากผู้ป่วยมีอาการบ่อยหรือรบกวนการใช้ชีวิต อาจพิจารณาให้ยาป้องกันไมเกรน ซึ่งมีหลายกลุ่ม และแพทย์จะเลือกให้เหมาะกับผู้ป่วยแต่ละราย โดยคำนึงถึงโรคประจำตัวและผลข้างเคียงของยา
ดูแลตัวเองอย่างไร?
การดูแลตนเองเป็นส่วนสำคัญของการรักษา เพราะช่วยลดความถี่ของการกำเริบได้ไม่น้อยกว่าการใช้ยา
- นอนหลับให้เพียงพอและเป็นเวลา
- รับประทานอาหารให้ตรงเวลา ไม่อดอาหาร
- ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ
- ลดความเครียด
- จำกัดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และคาเฟอีน หากสังเกตว่าเป็นตัวกระตุ้น
- จดบันทึกวันที่เกิดอาการ อาหารที่รับประทาน และกิจกรรมก่อนเกิดอาการ เพื่อช่วยค้นหาปัจจัยกระตุ้นของตนเอง
พยากรณ์โรค
Vestibular Migraine เป็นโรคเรื้อรังที่มักมีอาการกำเริบเป็นครั้ง ๆ แต่ผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถควบคุมอาการได้ดี หากได้รับการรักษาที่เหมาะสมและหลีกเลี่ยงปัจจัยกระตุ้น ในบางราย ความถี่ของอาการจะลดลงเมื่อเวลาผ่านไป ขณะที่บางรายอาจมีอาการกำเริบเป็นระยะ จึงควรติดตามการรักษาอย่างต่อเนื่อง
หากมีอาการเวียนศีรษะเกิดขึ้นซ้ำ ๆ โดยเฉพาะเมื่อมีประวัติไมเกรน หรือมีอาการไวต่อแสงและเสียงร่วมด้วย ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการวินิจฉัยที่ถูกต้อง เพราะการรักษา Vestibular Migraine แตกต่างจากโรคเวียนศีรษะสาเหตุอื่น
📋 สรุปสิ่งที่ควรรู้
- ✓Vestibular Migraine คือไมเกรนที่ส่งผลต่อระบบการทรงตัว ทำให้เกิดอาการเวียนศีรษะหรือบ้านหมุนโดยอาจไม่มีอาการปวดศีรษะร่วมด้วย เป็นสาเหตุพบบ่อยของอาการเวียนศีรษะซ้ำ ๆ โดยเฉพาะในวัยทำงาน
- ✓การวินิจฉัยอาศัยการซักประวัติโดยแพทย์ ไม่มีการตรวจเลือดหรือ CT/MRI ที่ยืนยันโรคได้โดยตรง จำเป็นต้องแยกจาก BPPV, Meniere's Disease และโรคหลอดเลือดสมอง
- ✓การหลีกเลี่ยงปัจจัยกระตุ้น นอนหลับพักผ่อนให้สม่ำเสมอ และรับประทานอาหารตรงเวลา ช่วยลดความถี่ของการกำเริบได้อย่างมีนัยสำคัญ หากอาการบ่อยอาจพิจารณาใช้ยาป้องกัน
นพ.อดิศักดิ์ กิตติสาเรศ
อายุรแพทย์สาขาประสาทวิทยา — คลินิกรักษ์สมอง
คลังความรู้โรคสมอง
www.dradisak.com